# Түрік әліпбиі: әріптер мен алғашқы сөздер

Canonical: https://turkacadem.kz/uroki/alipbi/

Content reviewed: 2026-11-17

Түрікше оқуды бастағанда таныс әріптерді автоматты түрде қазақша немесе ағылшынша оқымаңыз. Алдымен I/İ, C/Ç, S/Ş жұптарын ажыратып үйренеміз.

## Әліпбиде 29 әріп бар

Түрік әліпбиі: A, B, C, Ç, D, E, F, G, Ğ, H, I, İ, J, K, L, M, N, O, Ö, P, R, S, Ş, T, U, Ü, V, Y, Z. Дауысты әріптер: a, e, ı, i, o, ö, u, ü. Қалғандары — дауыссыз әріптер.

Q, w, x түрік әліпбиіне кірмейді. Олар шетелдік есімдерде немесе бренд атауларында кездесуі мүмкін. Y әрпі «й» дыбысына жақын, ал c ағылшын тіліндегідей «с» немесе «к» болып оқылмайды: ол «дж» дыбысына жақын.

- yol — жол

- cam — әйнек

- çay — шай

## Нүктесі бар және нүктесіз әріптер

I әрпінің кіші түрі — ı. İ әрпінің кіші түрі — i. Бұлар бір әріптің екі жазылуы емес, екі бөлек әріп. I/ı дыбысын үйренгенде қазақша ы дыбысын бастапқы тірек ретінде пайдалануға болады, бірақ сөздің түрікше айтылуын да тыңдау керек.

Мысалы, ılık сөзінде нүктесіз ı, ал iki сөзінде нүктелі i бар. Сөзді тергенде нүктені ұмыту емле қатесіне әкелуі мүмкін. Жаңа сөзді кирилл әріптерімен ғана жазып алмаңыз: түрікше түпнұсқасын сақтаңыз.

- ılık — жылы

- iki — екі

- kız — қыз

## Ө, ү және ğ дыбысына назар аударыңыз

Ö мен ü дыбыстарын түсінуге қазақша ө және ү көмектеседі: göl — көл, gün — күн. Дегенмен екі тілдегі барлық дыбыс толық сәйкес келеді деп ойламаңыз. Таныс сөздің өзін тұтас тыңдап қайталау пайдалы.

Ğ әрпі yumuşak ge деп аталады. Оны кәдімгі «г» деп оқымаймыз. Ол алдыңғы дауыстының созылыңқы айтылуына немесе екі дауыстының арасындағы ауысуға әсер етуі мүмкін. Сондықтан dağ, soğuk, değil сөздерін жеке тыңдап үйренген дұрыс.

- göl — көл

- gün — күн

- dağ — тау

- şehir — қала

## Өзіңізді қалай тексересіз?

Алты сөз жазыңыз да, әрқайсысындағы дауысты әріптердің астын сызыңыз. Содан кейін ı/i, o/ö, u/ü айырмашылықтарын белгілеңіз. Сөзді оқығанда тек жылдамдыққа емес, әріпті дұрыс ажыратуға көңіл бөліңіз.

Дыбысталуын тексеру үшін төмендегі Yunus Emre Enstitüsü A1 материалдарына жүгінуге болады. Бір сөзді бірнеше рет тыңдап, кейін мәтінге қарамай қайталаңыз. Жаттығулар дұрыс әріпті тануға көмектеседі; айтылымды тыңдау және сөйлеу арқылы бекітеміз.

## Сөздік

- çay — шай

- gün — күн

- göl — көл

- yol — жол

- dağ — тау

- şehir — қала

## Жаттығулар

### 1. I әрпінің кіші түрін таңдаңыз.

1. i

2. ı

3. l

Ответ / Жауап: ı. Дұрыс жұп: I — ı. Нүктелі әріптің жұбы: İ — i.

### 2. «Шай» сөзінің түрікше жазылуы қандай?

1. çay

2. say

3. cay

Ответ / Жауап: çay. Шай — çay. Ç әрпі «ч» дыбысына жақын оқылады.

### 3. Түрік әліпбиінде неше әріп бар?

1. 26

2. 29

3. 42

Ответ / Жауап: 29. Қазіргі түрік әліпбиінде 29 әріп бар, оның сегізі — дауысты.

### 4. Ğ әрпін қалай үйренген дұрыс?

1. Барлық сөзде «г» деп оқу.

2. Сөз ішіндегі айтылуын тыңдап үйрену.

3. Оны y әрпімен үнемі ауыстыру.

Ответ / Жауап: Сөз ішіндегі айтылуын тыңдап үйрену.. Ğ айтылуы дыбыстық ортаға байланысты. Оны сөзбен бірге тыңдау қажет.

## Источники

- [TDK: түрік әліпбиі](https://yazim.tdk.gov.tr/content/01-ses-harf-ve-alfabe.html)
- [Yunus Emre Enstitüsü: A1 оқу материалдары](https://yee.org.tr/en/yayinlar/yedi-iklim-turkce-a1-ders-kitabi)
